ظرفيت هاي موجود در «روستاي كهن» جهت كسب درآمد پايدار(آخرين قسمت
بخش هاي پيشين
الف: بخش كشاورزي
ب: بخش صنايع
ج: بخش فرهنگي
الف: بخش كشاورزي
جاذبه هاي طبيعي
بر اساس بند 23 ماده 10 اساسنامه تشكيلات و سازمان دهياري ها فراهم نمودن زمينه هاي لازم براي ايجاد فضاي سبز در روستا ب رعهده دهياري مي باشد. تحقق اين امر با در نظر گرفتن توان اندك دهياري در تأمين منابع مالي، زمين و نيروي انساني لازم براي ايجاد و نگهداري آن مستلزم همكاري نهادها و دستگاه هاي ذي ربط و مشاركت مردم در انجام امور مي باشد.(سيد سيامك جاهد،ماهنامه پژوهشي، آموزشي و ترويجي دهياري ها شماره 41)
روستاي كهن بنا به موقعيت جغرافيايي خود و بهره مندي از باغات و كوه هاي اطراف، پرندگان و درختان كوهي، از اكو سيستم بي نظيري برخوردار شده كه ظرفيت قابل توجهي را در عرصه گردشگري براي آن ايجاد نموده است.
كيفيت استقرار اراضي كشاورزي روستا بر پهنه شيب دو سوي دره به صورت پلكاني، منظره اي جذاب را به خصوص در بهار و تابستان ايجاد مي نمايند. اين منظره به نوعي ياد آور ساختار خانه هاي مسكوني "ماسوله" را تداعي مي نمايد. حفظ، احيا و باز سازي بخش هاي فراموش شده احتمالي اين اراضي مصداقي ديگر از مزيت هاي نسبي اين روستا براي ايجاد محمل هاي كشاورزي است.
رفع نقصان جدي ناشي از خسارت هاي وارده بر ميزان بالاي فضاي سبز قبلي روستا مستلزم برنامه ريزي و مديريت در راستاي احيا و گسترش اين فضا و حفاظت از آن مي باشد. اين ظرفيت طبيعي بالا مي تواند جاذبه گردشگري نيرومندي را براي آن ايجاد نمايد. انجام اين امر در گرو همياري روستائيان و مسئولين ذي ربط مي باشد تا از اين طريق بستر مناسب براي اشتغال زايي و در آمدهاي پايدار فراهم گردد. از اين رو بررسي و تدقيق در سناخت راهكارهاي مناسب و عملي براي انجام اين كار بايد در اولويت اقدامات عمراني و آباداني روستا قرار گيرد.
كشاورزي
محصولات زراعي و باغي
توليد محصول تجاري زعفران
بستر مناسبي كه اراضي روستا در اختيار روستاييان قرار داده پتانسيل بسيار مناسبي را در عرصه فعاليت هاي اقتصادي در آمدزا و ايجاد درآمد پايدار در اختيار مردم علاقمند به كشاورزي روستا قرار مي دهد. اين نيروي بالقوه مي تواند با مديريت دهياري به فعليت برسد. بسياري از نيروهاي انساني جوان روستا در كنار و گوشه شهرهاي كوچك و بزرگ اشتغالي نيم بند را تجربه مي كنند كه به دليل عدم پايداري و دائمي نبودن اين اشتغال و درآمد يا عدم موازنه آن با سطح زندگي در شهر وضعيت زندگي آنها را در شرايط نامناسب قرار داده است. بسياري از اراضي روستا در چند ساله اخير بنا به اقتضاي شرايط ناشي از خشكسالي و كوچ نيروهاي كارآمد باير مانده است.
زعفران به عنوان محصولي مقاوم در برابر كم آبي و گرماي زياد، مناسب ترين نوع كشت محصول زراعي متناسب با شرايط اقليمي و انساني روستاي ما مي باشد. اين محصول كمترين هزينه كشت و داشت را طالب است. اگر چه صرف انرژ ي و هزينه در زمان پيش و هنگامِ برداشت را به همراه دارد اما در قياس با كشت و داشت و برداشت ديگر محصولات زراعي و باغي نه تنها هزينه چنداني را حتي در هنگام برداشت نيز همراه ندارد. بلكه به دليل عدم نياز به آب زياد، درايجاد امكان فعاليت و اشتغال زايي در كنار ديگر فعاليت هاي كشاورزي كه نيازمند به آب بيشتر هستند نيز به روستائيان كمك مؤثري مي نمايد. برداشت اين محصول اگر چه همراه با دقت و ظرافت و شدت كار فشرده اي است اما به دليل تنوع و انجام آن در فصلي از سال كه كمترين فشار گرما وجود دارد كار بالنسبه آساني است.
كمبود زمين و يا عدم برخورداري از زمين هاي قابل كشت در سطح زياد و كنار هم جهت انجام اين فعاليت را نيز مي توان با جاري ساختن معاهدات سنتي از قبيل منال - انسوا و يا اجاره هاي توافقي حل نموده و در سطحي قابل توجه به كشت و برداشت اين محصول ارزشمند پرداخت. بديهي است توليد اين محصول بي هيچ نگراني، بازار مناسب خود را در طولاني مدت نيز حفظ خواهد كرد. بنابر اين سرمايه گزاري و هر گونه فعاليت در اين زمينه مي تواند توأم با موفقت قابل توجهي باشد. به ويژه در صورت راه اندازي و بكار انداختن كارگاه هاي بسته بندي زعفران با الگوهاي استاندارد مي توان زعفران توليدي را با قيمتي مناسب تر به فروش رساند.
كشت درختان گردو و بادام:
با بهره گيري از سيستم هاي آبياري نوين و مديريت و برنامه ريزي استفاده از آب موجود قنوات و انتخاب واريته هاي مرغوب تر درختان مي توان از ظرفيت مناسب روستا جهت كشت درختان گردو و بادام استفاده بهينه نمود. اين اقدام لزوما" نياز به كنار نهادن روش هاي سنتي آبياري غرغابي و انتخاب گزينه هاي بهتر نژادهاي مرغوب اين نوع درختان مي باشد. درخت بادام و گردو به دليل سازگاري نسبي شان با كم آبي گزينه هاي خوب و مناسبي و در عين حال قابل اعتمادي جهت سرمايه گزاري به منظور توليد خشكبار و در نتيجه درآمد پايدار و همچنين كمك به غني شدن اكوسيستم روستا مي باشند.
ب: بخش صنايع
صنايع دستي :
صنايع دستي در گذشته اي نه چندان دور در روستاي كهن از چنان تنوع و شهره اي برخوردار بود كه تنها به برآورده شدن نياز هاي ساكنين آن تمكين نمي نمود. درودگري، گليم بافي،گيوه كشي، و ...در زمره اين صنايع دستي محسوب مي شدند. هنوز گليم هاي دستباف اين روستا در بين مردم وجود دارد. رشد گرايشات نامطلوب شهر نشيني و عدم توجه به پتانسيل اين گونه صنايع در توانايي آنها به منظور تطبيق با نيازهاي روز موجب فراموشي و تعطيلي كامل اين صنايع شده است. بسياري از صنايع دستي فراموش شده اين روستا در پيوند با فعال شدن بخش گردشگري توانايي احياء شدن و فعاليت مجدد را دارا مي باشند.
صنعت گردشگري:
با توجه به اين كه صنعت گردشگري در دنيا سهم زيادي را در رونق اقتصادي و ايجاد اشتغال در مناطق مستعد بر عهده دارد. فراهم نمودن زمينه ها و زير ساخت هاي لازم براي رونق اين صنعت در روستاهاي داراي ظرفيت،مي تواند ضمن ايجاد منابع درآمدزا براي دهياري ها موجب اشاعه فرهنگ بومي و توسعه صنايع دستي منطقه شود.(ماهنامه پژوهشي، آموزشي و ترويجي دهياري ها شماره 41- سيد سيامك جاهد)
يكي از راهكارهاي مهم كسب درآمدپايدار براي جامعه روستايي و دهياري برنامه ريزي براي صنعت گردشگري به عنوان رويكردي جامع براي توانمندي هاي همه جانبه اجتماع محلي روستاست. تأكيد بر اين رويكرد نيازمند درك و تفهيم درست اين موضوع از طريق ضرورت عملي و عيني به مشاركت طلبيدن مردم روستا و تفهيم اين ضرورت مي باشد تا از سوي مردم روستا امر گردشگري مورد قبول واقع شود. جاذبه هاي گردشگري خود به تنهايي توانمندي پويايي و شكوفايي گردشگري يك روستا را نخواهند داشت. به عبارت ديگر وجود جاذبه هاي گردشگر ي شرط لازم موضوع اند اما براي رونق بخشي به گردشگري كافي نيستند. بلكه نيازمند ابزارهاي ديگري مانند اقامت، امنيت ، تأمين مكانهايي براي تفريح و تغذيه، پذيرش گردشگران از سوي اهالي با گشاده رويي و... مي باشد. از اين ميان نوع مشاركت مردم روستا در امر جذب گردشگر مي تواند به عنوان عاملي مهم نقش بازي نمايد.
« در گردشگري مبتني بر مشاركت مردم روستا كيفيت زندگي در روستا نكته اصلي است كه طي اين فرايند بايستي بهبود يابد. در اين الگو كسب منفعت ميزبانان از گردشگري كه همان اهالي روستا باشند- تنها زماني ميسر است كه همگي آنها نقشخود را به عنوان عوامل مؤثر در اين فرآيند بپذيرند. براي جلب گردشگران به روستا بهره گيري از مزيت نسبي هر روستا نكته مهمي است. به عنوان مثال ايجاد امكان و فرصت مشاركت گردشگران در آئين ها، مراسم و يا مشاهده فرآيند توليد يك محصول در كنار روستا و تجربه كردن زندگي در يك روستا اهداف بارز بهره گيري از مزيت نسبي است.»ماهنامه پژوهشي، آموزشي و ترويجي دهياري ها شماره 41- سيد سيامك جاهد)
صنايع تبديلي و بسته بندي:
بي شك در دنياي امروز دستيابي به توسعه پايدار در امنيت غذايي بدون در نظر گرفتن توسعه روستاها امكانپذير نمي باشد. بنابراين درجهت توسعه پايدار روستاها تمام مسائل و مشكلات مربوط به مهاجرت به شهرها و خالي از سكنه شدن روستاها بايستي مرتفع گردد. بزرگترين عامل در جهت افزايش درآمد و ارتقاء سطح زندگي روستاييان گسترش صنايع تبديلي و تكميلي كشاورزي است. اين گونه صنايع به سرمايه گذاري چندان نياز ندارند و مي تواند سرمايه هاي اندك محلي را جذب نمايند. از جمله صنايع تبديلي در روستاها مي توان از صنايع لبنيات سازي، كارخانه هاي ... تهيه خشكبار و ... نام برد.(حدادی، هانیه، محمد قهدریجانی،
ماجده جعفری نسب، و محمد امامی، 1391
علي رغم كاهش چشمگير خشكبار روستاي كهن در طي چند ساله اخير (به دليل آفات گياهي، سرما و خشكسالي) هنوز ظرفيت قابل توجه توليد خشكبار در اين روستا به قوت خود باقي است. علاوه بر اين موفقت نسبي حاصل از كشت زعفران براي روستائيان پشتوانه خوب ديگري است كه امكان فعاليت بيشتر را فراهم مي سازد. تنوع گسترده راه هاي توزيع و ارايه محصولات باغي و خشكبار در اين عصر زمينه هاي پيش رو را جهت ايجاد صنايع تبديلي از توليد بادام ، گردو زعفران و ...را ايجاد مي نمايد. به موازات ايجاد كارخانه ها يا كارگاه هاي كوچك صنايع تبديلي مي توان از صنايع بسته بندي نيز در روستا بهره گرفت. اين دو صنايع توانايي ايجاد اشتغال و درآمد پايدار را به خوبي دارا هستند. كيفيت به فعليت رساندن اين پتانسيل نيازمند هوشياري و ذكاوت خاص در انتخاب روش هاي جلب مشاركت روستائيان دارد.
عدم وجود روحيه جمعي در روستا كه ناشي از شيوه زندگي و ريشه در مناسبات فئودالي دارد يكي از عوامل كند كننده تصميم گيريهاي اي است كه گاه تبعات سوء آن قابل جبران نيست. اين هر گز به معناي نفي هر گونه امكان تفاهم و يافتن راه كار مناسب نيست. در صورت كسب اعتماد لازم و مشاركت روستائيان در راستاي ايجاد زمينه هاي شغلي و كسب در آمد با حداقل سرمايه گذار ميسر خواهد شد. هر ساله مقادير قابل توجهي از برداشت بادام، گردو و زعفران روستا (البته در سالهايي كه سرما و خشكسالي آسيب زا نباشد) به صورت فعله اي و با قيمت گزاري هاي فردي و عمدتاً به واسطه ها فروخته مي شود. در حالي كه از هر يك از توليدات ياد شده مي توان فرآوري هاي متنوعي را به بازار عرضه نمود.
ج: بخش فرهنگي
عامل بالقوه و نيرومند برگزار آئين هاي مذهبي
در مقاله « نقش و جايگاه مراسم مذهبي در ايجاد پيوند مردمِ روستا » از ديدگاه مردم شناسي به موضوع مراسم عزاداري ماه محرم پرداخته شد. در پيوند با اين موضوع بيان شد كه پتانسيل موجود در اين گونه مراسم به گونه اي است كه بستر بسيار مناسبي را جهت طرح و برنامه ريزي هاي گوناگون در راستاي بهبود وضعيت معيشت روستا فراهم مي سازد. در اين جا از منظري ديگر به موضوع خواهيم پرداخت.
وجود عناصر بومي چندي در مراسم مختلف مذهبي، به ويژه ماه محرم درروستاي كهن از چنان نيرو و توانمندي اي برخوردارند كه مي توان ضمن حفظ حريم جنبه هاي تقدس اين مراسم جاذبه هاي كمياب آن را نيز به مردم علاقمند شناساند و از اين طريق در جذب گردشگر به ويژه در فصول بهار و تابستاني كه ماه محرم با اين فصول قرين مي شود كمك نمود. مراسم روضه خواني، علم گرداني، سنگ زني و جوش زني هر يك به نوبه خود علاوه بر جنبه هاي ارزشي مذهبي داراي ويژه گي هايي هستند كه مردمان شهر نشين كمتر با آنها آشنا هستند. ايجاد دسته جات خبره سنگ زن و جوش زني كه با هارموني مناسب به اجرا ي اين مراسم بپردازند و فراهم ساختن امكانات مشاركت گردشگران به شركت در اجرا از طريق آموزش فشرده آنها توسط مربيان كارآزموده به طور يقين در جذب گردشگر و جذابيت اجراي اين مراسم كمك شاياني خواهد داشت. بهره مندي و استفاده بهينه از رسانه هاي گروهي، مطبوعات و به ويژه سايت هاي اينترنتي در اين امر مي توانند كمك شايان توجهي بنمايند. شوراي اسلامي روستا با همياري با دهيار مي توانند در راه اندازي و تغذيه مناسب اين گونه رسانه ها نقش مؤثري داشته باشند.
آنچه در رابطه با اين مقوله و ديگر بستر هاي مناسب جذب گردشگر قابل طرح و بررسي و اجرا است ايجاد مشاغل جنبي و فصلي است. دهياري با برنامه ريزي مناسب و مديريت صحيح در روزهايي كه مراسم خاص برگزار مي شود مي تواند با ايجاد فضاهاي مناسب در ارايه خدمات مختلف با نرخي منصفانه از جمله نيازمنديهاي خوراكي، عرضه توليدات روستايي و... به در آمدي منصفانه برسد.
نويسنده: اكبر محمودي كهن
منابع:
1- حدادی، هانیه، محمد قهدریجانی، ماجده جعفری نسب، و محمد امامی، 1391، اهمیت توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی محصولات کشاورزی در توسعه روستاها در جهت امنیت غذایی پایدار، دومین سمینار ملی امنیت غذایی، سوادکوه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد سوادکوه
2- سيد سيامك جاهد،ماهنامه پژوهشي، آموزشي و ترويجي دهياري ها شماره 41
3- احمد صادق صادقي پور شماره 41 نشريه دهياري ها
فقط چند سالی از دوران کودکیم را در کهن گذرانده ام . اما هر بار که بسراغ خاطراتم می روم جذاب ترین و دلنشین ترین آنها را در همین چند سال کوتاه می یابم. تصویر روستایی تقریبا بزرگ با مردمانی خون گرم و پر تلاش، همیشه پس زمینه ی زیبای تمامی خاطرات من را می سازد . برای دیدن مردمش،مناظر خاطره بر انگیز "سر استخر" ، " در اشکفت"، و "هندگو"، "کمرسبل "و ... همیشه بیقرارم...