بوم گردی از واژه Eco Tourism می آید که که پیشوند eco  برگرفته از  ریشه ای یونانی به معنی محیط زیست و زیستگاه و tourism به معنای گردشگری است؛ به این دلیل این مفهوم هر چه بیشتر واژه طبیعت گردی را تداعی می کند اما این واژه فقط طبیعت گردی و احترام به طبیعت را در خود ندارد.  این واژه را می توان به احترام به مردم و فرهنگ مردمی که سالهاست در یک زیست بوم خاص زندگی می کنند هم در نظر گرفت . بعبارت دیگر یکی از انواع گردشگری توریسم بر پایه طبیعت (Nature Based Tourism) یا طبیعت گردی است. مخاطبان این نوع سفرها افرادی هستند که ترجیح می دهند سفرهایی در دل مناطق طبیعی انتخاب کنند که آنها را به طبیعت نزدیک می کند. اکوتوریسم]طبیعت گردی یا بومگردی[  ارزشمند ترین شاخه طبیعت گردی است که قصد دارد به شیوه خردمندانه ای با کمترین اثر منفی بر طبیعت و فرهنگ منطقه ، بیشترین فایده را برای آن داشته باشد. اکوتوریسم به صورت متفاوتی نسبت به سایر بخش های توریسم مدیریت می شود . این شاخه از گردشگری بر اساس نتایج توسعه پایدار آن شناخته می شود که شامل حفاظت از محیط زیست ، آموزش بازدید کنندگان در زمینه پایداری و فایده رساندن به جامعه محلی و ارتقای معیشت آنها می باشد.

       مهم ترین تنیجه نگرش به بومگردی ایجاد اشتغال برای ساکنان بومی آن منطقه می باشد، و این نتیجه باعث می شود که ساکنان منطقه به حفظ آداب و رسوم و محیط زیست خود بیشتر ترغیب شوند زیرا حفظ این موارد است که باعث جذب گردشگران می شود و در نهایت اشتغال در منطقه می شود.بنابراین اکوتوریسم ]طبیعت گردی یا بومگردی[  در نگه داری و پاسداری محیط زیست طبیعی و انسانی و همچنین توسعه پایدار تاثیرگذار می باشد.

        گردشگران امروزی خسته از تجملات هتل‌های مجلل و ساختمان‌هایی ساخته شده از سیمان، سنگ و آهن به دنبال اقامت در اماکنی بکر، دور از هیاهوی شهرها و در مکان‌هایی با معماری و شهرسازی بومی و ایرانی هستند. بافت‌های تاریخی و روستاهای هدف گردشگری، مکان‌های مطلوب احداث اقامتگاه‌های بوم‌گردی است. اقامتگاه‌های بوم‌گردی اماکنی امن، ایمن و در عین حال دارای جاذبه‌های بومی و اصیل محل احداث خود بوده که با همراه داشتن غذاهای بومی و محلی، اقامتگاه‌هایی مطلوب و مقاصدی مورد اقبال گردشگران خارجی و ایرانی است که از زندگی شهری و فضای پراسترس آن دور هستند. از همین رو در سال های اخیر شاهد توسعه گردشگری روستایی در کشور بوده ایم.

        همین موضوع موجب تقویت و شکل گیری برخی کسب و کارهای بومی گردشگری و همچنین راه اندازی اقامتگاه های بوم گردی و خانه های مسافر در روستاها شده و به تولید و فروش صنایع دستی تولیدی روستاییان نیز کمک کرده و اشتغال برخی نقاط روستایی را تکان داده است.  روستاها زیستگاه های بسیار ارزشمندی هستند که باید آنها را حفظ کرد زیرا نه تنها مولد هستند بلکه به لحاظ معماری و زیستگاه نیز تنوع دارند و هر یک وارث بخشی از فرهنگ اصیل هر منطقه بشمار می روند.  اقامتگاهای بومی موجب احیاء فرهنگ روستاها و آداب و سنن بومی می شود ایجاد اقامتگاه های بوم گردی مبتنی بر حفظ اصالت معماری و مصالح بومی سازگار با اقلیم علاوه بر تامین آرامش و امنیت گردشگران، فرصت آشنایی آنان با نحوه معیشت و آداب و رسوم فرهنگی و اجتماعی سنتی روستاییان را نیز فراهم می آورد. ساماندهی و تجهیز این اماکن علاوه بر نقش موثر در جذب گردشگر و رونق این بخش، به اشتغال روستاییان و تقویت کسب و کارهای بومی گردشگری نیز کمک می کند.گردشگری روستایی را می‌توان روشی برای توانمندسازی جوامع محلی با استفاده از پشتوانه‌های فرهنگ بومی و بهره‌گیری خردمندانه از منابع طبیعی و محیط زیست دانست.  

     اکوتوریست ]طبیعت گرد یا بومگرد[ کسی است که برای بهره گیری از طبیعت به چالش های فکری و فیزیکی می پردازد. وی به تعامل با مردم بومی علاقمند است و تسهیلات ساده و بی تکلف را بر تسهیلات لوکس و تجملی ترجیح می دهد. اکوتوریست ]طبیعت گرد یا بومگرد[ با مشارکت فعال خود در جستجوی کسب تجربه و یادگیری است و برای این تجربه ارزش قائل است. اکوتوریست ها به دنبال بهره برداری صحیح از منابع طبیعی هستند که ضمن لذت و رضایت خود موجبات رضایتمندی جامعه میزبان را نیز فراهم سازند. بر خلاف طبیعت گردی که در آن طراحان و برنامه ریزان توریسم طبیعت را برای استفاده و لذت گردشگران آماده می سازند در اکوتوریسم ]طبیعت گردی یا بومگردی[  انسان می بایست خود را برای حضور صحیح در طبیعت آماده سازد و به نفع طبیعت برای خود محدودیت ها و ضوابطی قایل شود.

        تمایل و نیاز انسان برای رسیدن به زندگی های دور از حاشیه و پیچیدگی های شهری منجر شده تا افرادی شیوه زندگی شان را به طبیعت نزدیک کنند. آنها به روش های گوناگون از جمله بازسازی خانه های پدری و اجدادی  خود از شهرهای بزرگ به روستاهای کوچک بازگشته اند و به عبارتی مهاجرت وارونه داشته اند. به این ترتیب ضمن بازگشت به گذشته و لذت بردن از ساده زیستن این فرصت را برای دیگران نیز مهیا ساخته اند تا در قالب یک سفر طبیعت گردی چند روزی زندگی به سبک گذشتگان در خانه های خشتی ، چوبی و سنگی را تجربه کنند.

          وجود یک اقامتگاه مناسب برای استراحت اکوتوریست ها ]طبیعت گردها یا بومگردها[ در نزدیکی جاذبه های طبیعی همواره یکی از دغدغه های مهم برنامه ریزان سفرهای طبیعت گردی بوده است با این که سفرهای طبیعت گردی در مقایسه با سایر شاخه های توریسم امکانات و زیر ساخت های کمتری نیاز دارد ولی حداقل امکانات اقامتی برای اکوتوریست ها که هزینه قابل توجهی را متقبل می شوند تا بتوانند تجربه سفری متفاوت داشته باشند جرو نیازهای مهم این نوع سفرها محسوب می شود. بنابراین نحوه شکل گیری این اقامتگاه ها و ارتباط آنها با یکدیگر می تواند الگوی مناسبی برای توسعه این گونه زیر ساخت ها محسوب شود. از طرفی چون فعالیت های اکوتوریستی]طبیعت گردی یا بومگردی[ در درون مناطق طبیعی انجام می شود این گونه فعالیت ها همواره در مواجه با جامعه میزبان است . بنابراین جامعه میزبان جزء مهمی از یک فعالیت اکوتوریستی محسوب می شود.

         صاحبان این اقامتگاه ها اغلب از دل جامعه محلی بیرون آمده اند . توسعه این اقامتگاه ها با هدف حفظ و احیای بافت های قدیمی که متاسفانه یکی بعد از دیگری در مناطق مختلف میهمان تخریب می شوند و جای خود را به خانه های بی هویتی می دهند که نه نشانی از معماری اصیل ایرانی دارند و نه به معنی واقعی مدرن هستند.، صورت می گیرد.»

 

نوشته فوق اقتباسی است از: فصلنامه جغرافیایی سرزمین علمی – پژوهشی ، سال هشتم ، شماره 30 تابستان 1390) مقاله : بررسی تإثیر اقامتگاه های محلی (خوشه سار بوم گردی) بر ارتقاء سطح زندگی جامعه محلی (با تأکید بر روستای گرمه و شیب دراز وشته عبدالرضا فرجی راد و افسانه احسانی.